Taalunie?

Taalunie?

Deze blog

In België word je als student toegepaste taalkunde en tijdens je vertalersopleiding al snel geconfronteerd met de verschillen binnen de Nederlandse standaardtaal. Naast de Nederlandse wordt ondertussen ook al een tijdje een Belgisch-Nederlandse standaardtaalvariëteit erkend. Tenminste, in theorie. In 1980 werd de "Nederlandse Taalunie" opgericht en sindsdien was het de bedoeling dat Nederland en Vlaanderen samen aan een gemeenschappelijk taalbeleid zouden werken. Twintig jaar later viel het op dat de Van Dale-redactie meer en meer Belgisch-Nederlandse woorden in haar woordenboeken begon op te nemen die dan in het beste geval het label "algemeen Belgisch-Nederlands" kregen.

Toch worden Belgische vertalers er vriendelijk op gewezen dat ze zich aan "de Nederlandse" taalnorm moeten houden. Op zich niets vreemds: er moet vanzelfsprekend een taalnorm zijn en daaraan hebben natuurlijk ook vertalers zich te houden.
Maar wat blijkt nu? Hoewel het Nederlands twee standaardtaalvariëteiten heeft en er een gemeenschappelijk taalbeleid zou moeten zijn, is er in "de Nederlandse" norm nauwelijks plaats voor Belgische inbreng. Hoewel het nu niet meer heet "zeg niet X maar wel Y", komt het er in principe nog altijd op neer: "Schrijf niet op een boogscheut maar wel op kleine afstand." Anders verstaan de Nederlanders ons niet?
Van deze taalnorm wil vooral het geschreven/gepubliceerde woord niet afwijken. Tot voor kort werd Vlaamse literatuur zo bijna volledig - zoals Jeroen Brouwers het zou verwoorden - "herschreven"; d.w.z. radicaal vernoordnederlandst. Brouwers (die zelf als corrector voor de uitgeverij Manteau gewerkt heeft) beweerde daarom ook niet zonder reden: "De Vlaamse letteren zijn vervalst." Gelukkig zijn er intussen toch al enkele uitgeverijen en schrijvers die zich van deze praktijk distantiëren.
Maar wat in de Vlaamse literatuur langzaamaan mogelijk wordt, kan blijkbaar nog altijd niet in de naar het Nederlands vertaalde literatuur en meer dan de helft van de fictie, die in ons taalgebied wordt uitgegeven, zijn vertalingen.
Meer nog: onderzoek uit 2005 heeft aangetoond dat Vlamingen nauwelijks literatuur vertalen omdat uitgeverijen liever met Nederlanders samenwerken. In juni 2009 gaf ook de Nederlandse Taalunie toe dat Vlaamse vertalers een groep vormen die "speciale aandacht nodig" heeft: "Nog maar al te vaakgeven uitgevers de voorkeur aan Nederlandse vertalers boven Vlaamse vertalers, ongeachtde kwaliteit. Voor de Taalunie is deze discriminatie onaanvaardbaar en onbegrijpelijk."

Het is me opgevallen dat vele Nederlandstaligen zich niet bewust zijn van dit alles. Tijdens het laatste jaar van mijn studies wil ik zoveel mogelijk informatie verzamelen over de taalnorm en het daarop gerichte uitgeversbeleid in "ons" taalgebied; die informatie wil ik in deze blog delen.

Reacties zijn welkom!
(Kan er eigenlijk over de taalnorm gesproken/gediscussieerd worden?)


[last updated in March 2010]

"In het Nederlands vertalende Vlaamse vertalers hebben geen enkele invloed op de Nederlandse taal"

Taalunie?Geplaatst door Reglindis De Ridder zo, maart 28, 2010 12:36:23

Niet alleen de literatuur van eigen bodem maar - zeker in kleinere taalgebieden - ook vertaalde literatuur spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van een taal en haar norm. In 1998 werden zowel Vlaamse als Nederlandse vertalers geïnterviewd en een van de vragen, die zij kregen, was of ze effectief vonden dat ze een rol spelen in de ontwikkeling van het Nederlands. Frans Denissen, nestor van de Vlaamse vertalers, reageerde als volgt:

"In het Nederlands vertalende Vlaamse vertalers hebben geen enkele invloed op de Nederlandse taal, aangezien hun eventuele taalvernieuwende vondsten, [eigen nadruk] ook als die door de oorspronkelijke tekst zijn ingegeven, door hun redacteur op één hoop zullen worden gegooid met hun al dan niet denkbeeldige 'vlamismen" of 'belgicismen', [eigen nadruk] en genadeloos zullen worden weggebrand. [eigen nadruk] […] Vaak is de redenering: dit woord of deze uitdrukking ken ik niet, dus zal het wel Vlaams zijn [eigen nadruk]. (De Jong-van den Berg, 1998, p. 80)"

"Allochtonen, minderheden, zonderlingen: geen land behandelt ze zo tolerant als Nederland. Maar laat in een vertaling geen onvertogen (lees: Vlaams) woord vallen [eigen nadruk]. (De Jong-van den Berg, 1998, p. 80)"

"Een twijfel, tot slot. Ik heb het de hele tijd over Nederland en Vlaanderen gehad. Maar is het niet eerder: de Randstad versus al de rest? Misschien zijn niet allen de Vlamingen de 'de negers van de Nederlandse taal' [eigen nadruk]. (De Jong-van den Berg, 1998, p. 80)"

BRON: De Jong-van den Berg, N. (1998). Literaire vertaling in Nederland en Vlaanderen: tussen kunst en beleid. In H. Bloemen, J. Hulst, N. de Jong-van den Berg, C. Koster & T. Naaijkens (red.), De kracht van vertaling: Verrijking van taal en cultuur (pp. 77-86). Utrecht: Platform Vertalen & Vertaalwetenschap.

  • Reacties(2)

Fill in only if you are not real





De volgende XHTML tags zijn toegestaan: <b>, <br/>, <em>, <i>, <strong>, <u>. CSS styles en Javascript zijn niet toegestaan.
Geplaatst door Grytolle wo, november 17, 2010 21:58:35

In de rest van Nederland kunt ge tenminste spreken van een zekere gerichtheid op de randstad, in tegenstelling tot in Vlaanderen


Ik vind de negers van de Nederlandse taal trouwens heel schoon gevonden

Geplaatst door Reglindis De Ridder di, maart 30, 2010 17:04:52

Voor alle duidelijkheid: die "negers van de Nederlandse taal" zijn een knipoog naar Dirk van Bastelaeres beschrijving van Vlamingen in 1993 als reactie op J. Bernlef's opmerking uit datzelfde jaar dat Vlaamse literatuur - anders dan de Nederlandse -eerder bij "de orale traditie" aanleunt ("alsof Bernlef de Vlamingen voor de negers van de Nederlandse taal aanzag, een volksstam die pas sinds kort het schrift heeft ontdekt").