Taalunie?

Taalunie?

Deze blog

In België word je als student toegepaste taalkunde en tijdens je vertalersopleiding al snel geconfronteerd met de verschillen binnen de Nederlandse standaardtaal. Naast de Nederlandse wordt ondertussen ook al een tijdje een Belgisch-Nederlandse standaardtaalvariëteit erkend. Tenminste, in theorie. In 1980 werd de "Nederlandse Taalunie" opgericht en sindsdien was het de bedoeling dat Nederland en Vlaanderen samen aan een gemeenschappelijk taalbeleid zouden werken. Twintig jaar later viel het op dat de Van Dale-redactie meer en meer Belgisch-Nederlandse woorden in haar woordenboeken begon op te nemen die dan in het beste geval het label "algemeen Belgisch-Nederlands" kregen.

Toch worden Belgische vertalers er vriendelijk op gewezen dat ze zich aan "de Nederlandse" taalnorm moeten houden. Op zich niets vreemds: er moet vanzelfsprekend een taalnorm zijn en daaraan hebben natuurlijk ook vertalers zich te houden.
Maar wat blijkt nu? Hoewel het Nederlands twee standaardtaalvariëteiten heeft en er een gemeenschappelijk taalbeleid zou moeten zijn, is er in "de Nederlandse" norm nauwelijks plaats voor Belgische inbreng. Hoewel het nu niet meer heet "zeg niet X maar wel Y", komt het er in principe nog altijd op neer: "Schrijf niet op een boogscheut maar wel op kleine afstand." Anders verstaan de Nederlanders ons niet?
Van deze taalnorm wil vooral het geschreven/gepubliceerde woord niet afwijken. Tot voor kort werd Vlaamse literatuur zo bijna volledig - zoals Jeroen Brouwers het zou verwoorden - "herschreven"; d.w.z. radicaal vernoordnederlandst. Brouwers (die zelf als corrector voor de uitgeverij Manteau gewerkt heeft) beweerde daarom ook niet zonder reden: "De Vlaamse letteren zijn vervalst." Gelukkig zijn er intussen toch al enkele uitgeverijen en schrijvers die zich van deze praktijk distantiëren.
Maar wat in de Vlaamse literatuur langzaamaan mogelijk wordt, kan blijkbaar nog altijd niet in de naar het Nederlands vertaalde literatuur en meer dan de helft van de fictie, die in ons taalgebied wordt uitgegeven, zijn vertalingen.
Meer nog: onderzoek uit 2005 heeft aangetoond dat Vlamingen nauwelijks literatuur vertalen omdat uitgeverijen liever met Nederlanders samenwerken. In juni 2009 gaf ook de Nederlandse Taalunie toe dat Vlaamse vertalers een groep vormen die "speciale aandacht nodig" heeft: "Nog maar al te vaakgeven uitgevers de voorkeur aan Nederlandse vertalers boven Vlaamse vertalers, ongeachtde kwaliteit. Voor de Taalunie is deze discriminatie onaanvaardbaar en onbegrijpelijk."

Het is me opgevallen dat vele Nederlandstaligen zich niet bewust zijn van dit alles. Tijdens het laatste jaar van mijn studies wil ik zoveel mogelijk informatie verzamelen over de taalnorm en het daarop gerichte uitgeversbeleid in "ons" taalgebied; die informatie wil ik in deze blog delen.

Reacties zijn welkom!
(Kan er eigenlijk over de taalnorm gesproken/gediscussieerd worden?)


[last updated in March 2010]

een verzameling Zuid-Nederlandse varianten?

Taalunie?Geplaatst door Reglindis De Ridder wo, april 14, 2010 11:52:15

"In Nederland zouden we meer open moeten staan voor de culturele inbreng van Vlaamse vertalers. Want achter die 'rare' woorden gaat een rijke cultuur schuil. Ik wil er nadrukkelijk niet voor pleiten dat fouten tegen het Nederlands worden goedgepraat, maar ik pleit er wel voor dat literaire uitgevers en collega-vertalers in workshops toleranter worden ten aanzien van Zuid-Nederlandse varianten [eigen nadruk]. (Schyns, 2002, p. 39)"

"De meeste Nederlanders weten weinig of niets van deze historische ontwikkelingen. […] Het is schrikbarend hoe weinig sommige Nederlanders weten van hun zuiderburen [eigen nadruk], van de taal die ze spreken en het land waarin ze wonen. Voor sommige Nederlanders is België verder weg dan Italië. (Schyns, 2002, p. 41)"

"Hoewel Vlamingen een zeer rijke woordenschat hebben, staan Nederlanders daar zeer gereserveerd tegenover. Heel gauw noemen ze iets plechtig dat voor een Vlaams oor heel gewoon is. Nederlanders zouden wat mij betreft ten aanzien van die woorden toleranter mogen worden en niet meteen op tilt moeten slaan als ze een Zuid-Nederlandse variant horen, of lezen in een vertaling [eigen nadruk]."


BRON: Schyns, D. (2002). Wie heeft er schrik van Zuid-Nederlands? Pleidooi voor een tolerantere houding ten aanzien van Zuid-Nederlandse taalvarianten. Filter. Tijdschrift over vertalen, 9(4), 37-45).


Een mooi standpunt. Ik vraag me alleen af waarom Schyns het hier over "Zuid-Nederlandse varianten" en "een Zuid-Nederlandse variant" heeft. Hoeveel "Zuid-Nederlandse varianten" zijn er dan? En vooral: welke "varianten" bedoelt ze? In hetzelfde artikel schrijft ze: "We moeten in Nederland niet denken dat er in het Zuiden een verzameling dialecten [eigen nadruk] wordt gesproken (Schyns, 2002, p. 44)". Hiermee lijkt ze dus het bestaan van de (of "een"?) Belgisch-Nederlandse standaardvariant te erkennen en wat verder schrijft ze ook: "Vlaamse vertalers voldoen misschien niet aan de 'randstadnorm', maar wel aan de eisen van het Standaardnederlands. [eigen nadruk] (Schyns, 2002, p. 44)". Wanneer we het over een taalnorm voor het hele taalgebied hebben, kan toch enkel "het" Standaardnederlands in aanmerking komen en niet "een van de" varianten?

Misschien moet er dringend onderzoek gedaan worden naar "het Belgisch-Nederlands", bij mijn weten werd er tot op heden enkel over de "tussentaal", het "verkavelingsvlaams", gekibbeld en spreken neerlandici elkaar tegen wanneer het over een (de?) Belgische standaardvariant gaat: bestaat ze of niet?
Anders dan bij het zogenaamde "verkavelingsvlaams", de informele Belgisch-Nederlandse omgangstaal (spreektaal dus), dat volgens velen niet "bovengemeenschappelijk" (de term "bovengewestelijk" zou zich tot het Vlaams Gewest kunnen beperken en zo het Brussels Hoofdstedelijk Gewest - waar ook nog altijd Nederlands gesproken wordt - kunnen uitsluiten) en homogeen (genoeg) is, is men het er in elk geval wel over eens dat de standaardisering van de Belgisch-Nederlandse schrijftaal "geslaagd" is (cfr. Cajot in Ons Erfdeel 2010(1)).

  • Reacties(1)

Fill in only if you are not real





De volgende XHTML tags zijn toegestaan: <b>, <br/>, <em>, <i>, <strong>, <u>. CSS styles en Javascript zijn niet toegestaan.
Geplaatst door Grytolle wo, november 17, 2010 21:44:55

"Geslaagd" tot ge nen dialoog vertalen naar geschreven spreektaal (=Verkavelingsvlaams). Welke lexicale items kunnen erin? Hoe moet ik Vlaamse tussenwerpsels spellen? Om maar te zwijgen van hoe de verbuigingen (en in het bijzonder de mannelijke aanwijzende voornaamwoorden) en vervoegingen (wilde wild e, wilt ge, wild ge wild e gij, ..) moeten worden geschreven, en zo voort.


In d'hoogste registers doet het probleem z'neigen immers nie voor doordat de gesproken taal bijna identiek is aan de formel(er) schrijftaal. Maar als ge de feitelijke spreektalige norm wilt gebruiken ook in geschreven spreektaal in plaats van de VRT-fictie (zeker geen heel aardig concept als ge alleen op de Belgische markt mikt) zit ge met een probleem.